Betam: Kısmi Zamanlı Kadın İstihdamına En Büyük Katkı Eğitim Sektöründen

– Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (Betam) araştırma notunda kısmi zamanlı kadın çalışmasına en büyük katkının eğitim sektöründen geldiği açıklandı.

Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (Betam) araştırma notunda kısmi zamanlı kadın çalışmasına en büyük katkının eğitim sektöründen geldiği açıklandı.
Betam Direktör Yardımcısı Doç. Dr. Gökçe Uysal Kolaşın ve Araştırma Görevlisi Furkan Kavuncu tarafından hazırlanan, "Kadın istihdamı ve kısmi zamanlı çalışma " başlıklı Ocak ayı araştırma notunda, Türkiye İstatistik Kurumu'nun Hanehalkı İşgücü Anketi (HİA) verileri kullanılarak yapılan değerlendirmelerde, kadınlarda kısmi zamanlı çalışmanın tüm eğitim seviyelerinde yaygınlaştığını, kısmi zamanlı çalışma oranındaki artışa en büyük katkının eğitim sektöründen geldiğine işaret edildi.
Betam notunda şu veriler yer aldı:
"Türkiye'de tarım sektöründe üretim ağırlıklı olarak aile işletmeleri tarafından yapılmakta, kadınlar ise genellikle ücretsiz aile işçisi olarak istihdam edilmektedir. Bu iki etkenden ötürü kadın istihdamında kısmi zamanlı çalışmanın tarım sektöründe nispeten yaygın olduğu söylenebilir. Dolayısıyla, Türkiye'de kısmi zamanlı payına ücretli çalışan kadınlar arasında bakmak daha sağlıklı olacaktır. HİA verilerine göre 2017 yılında Türkiye'de ücretli kadın istihdamının ancak yüzde 7.1'i kısmi zamanlı çalışanlardan oluşuyor.
"Kısmi zamanlı çalışanların tanımı, sosyal güvenlik hakları, emeklilik hakkını elde etme koşulları gibi konulara ilişkin yasal düzenlemelerde 2005'ten 2017'ye birtakım değişiklikler yapılmıştır. İş Kanunu, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesince yapılan düzenlemelerin detaylandırılması kısmi zamanlı çalışanların sektör ve firma fark etmeksizin yaygınlaşması adına büyük önem taşımaktadır. Ancak kısmi zamanlı çalışmanın kısıtlı kalmış olması Türkiye'de bu anlamda oluşturulan yasal çerçevenin yetersizliğine işaret etmektedir.
"HİA 2005 – 2017 yılı verilerine göre ücretli çalışanlar arasında kısmi zamanlı çalışanların oranı 2005 yılında yüzde 5.4'ten 2017 yılında 7.1'e yükselmiştir. Bu artışın büyük kısmı ilk beş yılda gerçekleşmiştir. 2010 yılından sonra ise ücretli çalışan kadınlar arasında kısmi zamanlı çalışanların payı fazla değişmemiştir. Sadece 2012 yılında yüzde 6.6'ya bir gerileme olmuş, daha sonra bu düşüş hızlı bir şekilde kapatılmıştır. Son dört yılda kısmi zamanlı çalışma oranı toplamda durağan bir görünüm sergilemektedir.
"Farklı eğitim düzeylerine sahip kadınlar arasında kısmi zamanlı çalışanların payı incelendiğinde ilk olarak düzeyler arası bir farklılaşmanın varlığı bariz bir şekilde ortaya çıkmakta ikinci olarak da her eğitim düzeyinde kısmi zamanlı çalışmanın evriminde farklılaşmalar dikkat çekmektedir.
"Kısmi zamanlı çalışmanın açık ara en yaygın olduğu grup lise altı düzeyde eğitime sahip genelde vasıfsız işgücü grubudur. 2017 itibariyle bu grupta kısmi zamanlı çalışanlar yüzde 12.4'lük bir paya sahiptir. Ardından yüzde 7.2'lik pay ile lise mezunları gelmektedir. Meslek lisesi mezunları ve yükseköğrenim mezunları içinde kısmi zamanlı çalışanların payları sırasıyla yüzde 5.5 ve 5.8 olup birbirlerine oldukça yakındır.
"Lise eğitiminin meslek lisesi eğitimine kıyasla işverenler tarafından daha düşük vasıflı olarak görüldüğü dikkate alınırsa kısmi zamanlı çalışma yoğunluğunun vasıf düzeyi ile beraber hareket ettiği söylenebilir. Böyle bir ilişkinin varlığı ve nedenleri daha ileri ayrıştırmalarla sınanmalıdır.
"Kısmi zamanlı çalışmada gözlemlenen artışta sektörel örüntüler de önemli bilgiler içerebilir. Zira kısmi zamanlı çalışanların toplam ücretli kadın istihdamındaki payı sektörler temelinde farklılık göstermektedir.
"Önce genel resme ışık tutmak gerekirse, kadın istihdamının imalat, eğitim, insan sağlığı, toptan ve perakende ticaret sektörlerinde yoğunlaştığı görülmektedir (Şekil 3). Kadın istihdamındaki bu sektörlerin toplam payı 2005 yılında yüzde 64.5'ten 2017 yılında yüzde 62.4'e gerilemekle birlikte halen kadınların yarısından fazlası bu sektörlerde çalışmaktadır. Bu süre zarfında kadın istihdamında imalat sektörünün payı yüzde 27'den yüzde 18'e dokuz yüzde puan gerilerken, eğitim sektöründe bu pay yüzde 14.1'den yüzde 16.2'ye, sağlık sektöründe ise yüzde 10.9'dan yüzde 15.9'a yükseldi. Diğer bir deyişle kadın istihdamının sektörel dağılımı imalattan eğitim ve sağlığa kaydı.
"Ücretli kadın istihdamının yoğunlaştığı sektörlerde kısmi çalışan kadınların payı verilerine göre kısmi çalışanların payı eğitim sektöründe 2007 yılında yüzde 10.4'ten 2010 yılında yüzde 17.3'e hızla arttı. 2017 yılında eğitim sektöründe istihdam edilen kadınlar arasında kısmi zamanlı çalışanların payının yüzde 14.9'a gerilediği görüldü. Bu dönemde ücretli çalışan kadınlar arasında eğitim sektöründe istihdam edilenlerin payı yüzde 14.1'den yüzde 16.2'ye yükseldi.
"Kısmi zamanlı çalışan kadınların payında 2005'ten 2017'ye kadar olan toplam değişim ayrıştırılarak 1.76 yüzde puanlık değişiminin bileşenleri incelenmiştir. Sektörler işgücü piyasasındaki genel kısmi zamanlı çalışan kadın oranındaki artışa iki yolla katkıda bulunabilirler: sektör payı artışı (kısmi zamanlı çalışmanın nispeten az yaygın olduğu sektörlerden nispeten daha yaygın olduğu sektörlere kayış) veya her bir sektörün içindeki kısmi zamanlı çalışan oranının artması.
"Kısmi zamanlı çalışmanın özellikle ücretler ve terfi olanakları açısından sorun yarattığı Avrupa Birliği'ndeki çeşitli ülkelerce tecrübe edilmiştir. Daha düşük ücretler kazanan kısmi zamanlı çalışanların terfi olanaklarına erişimleri de genellikle daha kısıtlıdır. Bu bağlamda kadınlar arasında kısmi zamanlı çalışmanın yaygınlaşmasına paralel olarak ücretlerdeki toplumsal cinsiyet farklılıkları genişleyebilir. Aylık ücretler arasındaki kadın-erkek farklılıkları kısmi zamanlı çalışmadan kaynaklanan bazı ayrışmaları doğru ölçmeyi zorlaştırmaktadır. Kısmi zamanlı çalışmanın daha yaygın olması sırf çalışma süresi bakımından kadınların daha az ücret kazanmalarına yol açıyor olabilir. Dolayısıyla kadın-erkek ücretleri karşılaştırılırken saatlik reel ücretler temel alındı.
"Türkiye genelinde erkeklerdeki saatlik ortanca ücretle kadınlardaki saatlik ortanca ücret arasındaki fark 2005 yılında 6 kuruştan 2017 yılında 9 kuruşa yükselmiştir. Türkiye genelinde ortanca saatlik reel ücretlerdeki fark 9 kuruşken sağlık sektöründe toplumsal cinsiyet farkı 7 liraya çıkmakta. Zaman içerisinde sadece ticaret sektöründe Türkiye'deki eğilime yakın bir seyir gözlemlendi.
"Kısmi zamanlı çalışma eğitim sektöründe daha sık olmasına rağmen bu sektördeki kadın erkek ücret farklılıkları nispeten daralırken, kısmi zamanlı çalışmanın ücretler üzerindeki toplumsal cinsiyet farklılıklarını artırmamış olduğu görüldü.
"Diğer sektörlerde kadın erkek ücretleri ayrışması zaman içerisinde genişleyerek, imalat sektöründeki fark 57 kuruştan 84 kuruşa yükselirken toptan ve perakende ticaretteki fark 4 kuruştan 17 kuruşa yükseldi.
"Kısmi zamanlı çalışmanın yaygınlaşması kayıt dışılığı da olumsuz etkileyebilir. Kadınların yaygın olarak çalıştıkları sektörler arasında imalatta kısmi zamanlı çalışmanın kayıt dışılık açısından önemli bir dezavantaj teşkil ettiği söylenebilir. 2017 yılında imalatta kısmi zamanlı çalışan kadınlar arasında kayıt dışılık halen yüzde 78ç8 seviyesindedir. Buna karşın kısmi zamanlı çalışmanın nispeten yoğun olduğu eğitim sektöründe ise kayıt dışılık 2017 yılında yüzde 5.0'e geriledi.
"OECD kaynaklarında Türkiye'de tarım-tarım dışı ayrımına gidilmemiştir. Dolayısıyla bu bölümde toplam kadın istihdamındaki kısmi zamanlı çalışma oranları raporlandı. Toplam kadın istihdamına bakılıyor olmasına rağmen Türkiye kadınlar arasında kısmi zamanlı çalışma konusunda oldukça geri kalmıştır. Avrupa'da kısmi zamanlı çalışma statüsüne sahip çalışanların toplam istihdam içindeki oranı ülkeden ülkeye farklılıklar sergilese de Türkiye'ye kıyasla oldukça yaygındır.  
"Kadınların işgücü piyasasına katılımının son yıllardaki ivmelenmeye rağmen düşük kaldığı aynı zamanda da işsizlik oranlarında cinsiyet farkının yüksek olduğu Türkiye'de kısmi zamanlı çalışma konusu oldukça geç gündeme geldi.
"Türkiye'de ücretli çalışan kadınlar arasında kısmi zamanlı çalışma toplamda 2005 yılından 2010 yılına genişlemiş ancak daha sonra yatay bir seyir izlemiştir. Bu dönemde kısmi zamanlı çalışma dönem boyunca lise ve meslek lisesi gibi eğitim düzeylerinde artarken, lise altı düzeyde 2010 yılından itibaren durağanlaşmış, yükseköğrenim düzeyinde ise azalışa geçmiştir." - İstanbul

Kaynak: DHA

04 Şubat 2019 Pazartesi 15:28

Türkiye, Ekonomi